Phúc thay người biết sống nhân văn, vì họ bảo vệ phẩm giá con người (Chương 4 - Bản rút gọn)

 

Ngay từ buổi đầu tạo dựng, Thiên Chúa đã nói: “Con người ở một mình thì không tốt” (St 2,18). Câu nói ấy không chỉ nói về cô đơn thể lý, mà về một sự thật căn bản: con người được tạo dựng cho hiệp thông, cho gặp gỡ, cho việc được nhìn thấy và được đón nhận như một nhân vị.

Thế nhưng trong thế giới số hôm nay, một nghịch lý ngày càng rõ: ta được bao quanh bởi người khác, nhưng lại dễ cảm thấy đơn độc. Ta tương tác liên tục, nhưng ít gặp gỡ thật. Ta nói nhiều, nhưng ít chạm đến con người cụ thể. Không gian mạng, thay vì nối kết, đôi khi lại làm con người xa nhau hơn.

Khi khuôn mặt bị thay bằng ảnh đại diện, giọng nói bị thay bằng chữ viết cắt ngắn, và con người bị rút gọn thành ý kiến hay lập trường, điều mất đi không chỉ là lịch sự, mà là nhân tính. Con người không còn được gặp như một nhân vị, mà như một vấn đề cần phản bác, một phe cần đánh bại, hay một đối tượng để trút cảm xúc.

Trong một không gian nơi mọi thứ đều được đo lường bằng lượt thích và tương tác, nguy cơ lớn nhất là con người bị rút gọn thành dữ liệu. Khi đó, phẩm giá không còn là điều mặc nhiên, mà trở thành thứ dễ bị tổn thương và loại bỏ. Chính trong bối cảnh ấy, lời của Thiên Chúa vang lên như một lời cảnh tỉnh: khi con người không còn được gặp gỡ thật, họ bắt đầu đánh mất chính mình.

 

Nhân văn Kitô giáo: Nhìn con người trong ánh sáng Đức Kitô

 Nhân văn Kitô giáo không phải là một lý tưởng xa lạ với đức tin. Trái lại, nó bắt nguồn từ xác tín nền tảng rằng con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa và được Người yêu thương vô điều kiện. Nhân văn này không đặt con người đối nghịch với Thiên Chúa, mà nhìn con người trong tương quan với Đấng Tạo Hóa và Cứu Độ.

Mầu nhiệm trung tâm của đức tin Kitô giáo là Nhập Thể: Ngôi Lời đã làm người. Chính việc Thiên Chúa mang lấy thân phận nhân loại đã nói lên giá trị vô cùng của con người. Như Công đồng Vatican II khẳng định, chỉ trong ánh sáng Đức Kitô, con người mới thực sự hiểu được chính mình và ơn gọi cao cả của mình (x. Gaudium et Spes, số 22).

Nhân văn Kitô giáo không phủ nhận tội lỗi, mong manh và giới hạn của con người. Nhưng nó tin rằng phẩm giá con người không bao giờ bị xóa bỏ, ngay cả khi bị che mờ. Không ai bị giản lược hoàn toàn vào hành vi, quá khứ hay quan điểm của họ.

Trong thế giới số, xác tín này có hệ quả rất cụ thể: khi gặp một tài khoản, một bình luận hay một người bất đồng, người môn đệ được mời gọi thấy trước hết một con người mang hình ảnh Thiên Chúa, chứ không chỉ một ý kiến cần phản bác. Nhân văn Kitô giáo, vì thế, không phải là phụ chú bên lề, mà là một cách thế sống đức tin trong những tương tác rất thường ngày.

 

Người môn đệ trong không gian số: Hiện diện như một con người

    Thế giới số thường đo giá trị bằng mức độ chú ý. Tin Mừng thì đo giá trị bằng tình yêu. Chính sự khác biệt này tạo nên căng thẳng cho người môn đệ khi bước vào không gian mạng.

Người Kitô hữu không được mời gọi hiện diện như khán giả, như chiến binh ngôn từ, hay như người tiêu thụ nội dung thuần túy. Họ được mời gọi hiện diện như một con người: một người bạn, một người hàng xóm, một người đồng hành.

Sự khác biệt giữa “có mặt” và “hiện diện” không nằm ở thời lượng trực tuyến, mà ở chất lượng của gặp gỡ. Hiện diện là khi ta ý thức rằng mình đang gặp một người thật, với câu chuyện, mong manh và hy vọng rất riêng. Là khi ta nhìn thấy con người trước khi nhìn thấy quan điểm.

Sống nhân văn trên mạng không có nghĩa là từ bỏ phân định đúng sai. Nhưng nó có nghĩa là không để bất đồng xóa đi nhân phẩm. Người môn đệ không đối thoại với “một vấn đề”, mà với một người. Khi quên điều đó, ta rất dễ dùng con người như phương tiện để khẳng định mình đúng.

Hiện diện nhân văn cũng đòi hỏi khiêm tốn: khiêm tốn để lắng nghe, để chấp nhận rằng mình không biết hết, và để nhìn nhận sự mong manh của chính mình. Chính sự chân thật ấy mở ra không gian cho gặp gỡ thật.

 

Thuộc về trước khi tin: Con đường của sự đón nhận

 Một sự thật rất căn bản của con người là: trước khi dám mở lòng, ta cần cảm thấy mình được chào đón. Nhưng trong không gian số, nhiều cuộc gặp gỡ lại bắt đầu bằng phân loại và loại trừ. Người ta thường bị hỏi “bạn thuộc phe nào?” trước khi được hỏi “bạn là ai?”.

Đức Giêsu đã đi một con đường khác. Trong Tin Mừng, Người đón nhận con người trước, rồi mới mời gọi hoán cải. Người tạo ra những không gian an toàn, nơi con người có thể nói, có thể là chính mình, và từ đó mới có thể thay đổi.

Điều này đặc biệt quan trọng trong thế giới số. Nếu không gian ấy chỉ là nơi phán xét và loại trừ, nhiều người—nhất là người trẻ—sẽ rút lui không phải vì họ từ chối sự thật, mà vì họ không tìm thấy một nơi đủ an toàn để tìm kiếm sự thật.

Sống nhân văn là chọn tạo ra những không gian đón nhận trước khi đồng thuận. Không phải để làm mờ sự thật, mà để sự thật có thể được lắng nghe.

 

Lời nói trong thế giới số: Có thể chữa lành hoặc làm tổn thương

 Trong thế giới số, lời nói là phương tiện chính của gặp gỡ. Và lời nói không bao giờ trung tính. Nó có thể mở ra không gian sống, nhưng cũng có thể nghiền nát con người.

Truyền thống Kitô giáo nhìn lời nói với sự nghiêm túc sâu xa: “Lúc khởi đầu đã có Ngôi Lời” (Ga 1,1). Lời có sức sáng tạo. Nhưng cũng chính vì thế, lời có thể trở thành bạo lực khi tước đi phẩm giá người khác.

Bạo lực ngôn từ—mỉa mai, hạ nhục, tấn công tập thể—là một trong những dạng bạo lực phổ biến nhất trên mạng. Và nhân văn Kitô giáo không thể dung hòa với việc làm tổn thương con người, dù bằng lời “đùa cho vui” hay bằng danh nghĩa bảo vệ sự thật.

Ngôn ngữ của người môn đệ được mời gọi nói sự thật mà không làm nhục. Nói để xây dựng, chứ không để hạ gục. Đôi khi, điều nhân văn nhất là biết im lặng, không hùa theo sự tàn nhẫn, và không biến sự thật thành vũ khí.

 

Từ cảm xúc đến lòng trắc ẩn

 Không gian số khuếch đại cảm xúc rất nhanh, đặc biệt là giận dữ và phẫn nộ. Nhưng cảm xúc mạnh không đồng nghĩa với chiều sâu. Ta có thể phản ứng rất nhiều mà lại ở lại rất ít.

Nhân văn Kitô giáo mời gọi đi xa hơn cảm xúc, đến lòng trắc ẩn. Lòng trắc ẩn không chỉ rung động, mà dừng lại, nhìn kỹ, và ở cùng. Nó không khai thác nỗi đau, mà bảo vệ con người đang đau khổ.

Trong thế giới số, trắc ẩn thường thể hiện bằng những hành động rất nhỏ: không chia sẻ nội dung làm tổn thương, chọn cầu nguyện thay vì phản ứng, ở lại với một người cụ thể thay vì chạy theo làn sóng cảm xúc.

 

Trách nhiệm chung: Xây dựng một không gian nhân văn

 Không gian số mang bầu khí của những con người đang hiện diện trong đó. Văn hóa chung không được tạo bởi những hành động lớn, mà bởi vô số lựa chọn nhỏ mỗi ngày.

Sống nhân văn không có nghĩa là can thiệp vào mọi xung đột, nhưng là không quay lưng khi phẩm giá con người bị chà đạp. Không im lặng trước sự tàn nhẫn. Không coi bạo lực ngôn từ là bình thường.

Mỗi người đều góp phần xây dựng hoặc làm xói mòn bầu khí chung. Nhân văn Kitô giáo mời gọi ta bước ra khỏi vai trò khán giả để trở thành người chăm sóc không gian chung bằng sự tôn trọng, trắc ẩn và đối thoại.

 

Phúc thay người sống nhân văn

 Sống nhân văn trong thế giới số là một hành vi đơn sơ nhưng cấp tiến: đặt con người trở lại trung tâm. Không phải con người lý tưởng, mà con người thật—mong manh, giới hạn và đang tìm kiếm.

Đức Giêsu đã nhìn con người bằng ánh nhìn ấy: không phủ nhận sự thật, nhưng không để sự thật nghiền nát con người. Người trả lại cho họ phẩm giá trước khi mời gọi họ thay đổi.

Sống nhân văn trên mạng là chọn mang theo ánh nhìn đó trong từng tương tác nhỏ: cách ta gọi tên, cách ta bất đồng, cách ta im lặng hay lên tiếng. Những điều ấy hiếm khi được ghi nhận, nhưng chính chúng âm thầm định hình con người ta đang trở thành.

Phúc thay người sống nhân văn —

vì qua họ, thế giới số bớt vô cảm hơn,

và con người, dù chỉ một chút thôi,

được trả lại cho chính mình.

 Tải sách bản full tại đây.