Chương 3 - Phúc thay người hiện diện chân tình, vì họ tạo không gian cho sự gặp gỡ (Phần 4)

 

Hiện diện như chứng tá Nhập Thể: Khi đời sống số trở thành sứ vụ

 

“Ngôi Lời đã làm người” (Ga 1,14).

Một câu rất ngắn. Nhưng nếu đọc chậm, ta sẽ thấy câu Tin Mừng này đảo lộn toàn bộ cách Thiên Chúa truyền thông với con người. Thiên Chúa không nói từ xa. Không gửi thông cáo. Không giữ khoảng cách an toàn. Người bước vào lịch sử, mang lấy thân phận con người, nói bằng ngôn ngữ của con người, sống giữa con người.

Mầu nhiệm Nhập Thể cho thấy: Thiên Chúa chọn hiện diện.

Và chính từ lựa chọn ấy, mọi truyền thông Kitô giáo được định hình. Đức tin không lan truyền trước hết bằng lập luận, mà bằng sự hiện diện có thể chạm tới. Không phải bằng khái niệm trừu tượng, mà bằng một đời sống có khuôn mặt.

Trong mọi thời đại, Giáo Hội được mời gọi làm cho sự hiện diện ấy tiếp tục trở nên hữu hình, trong những hoàn cảnh và ngôn ngữ mới. Ngày nay, một trong những không gian ấy chính là thế giới số.

Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI từng gọi mạng xã hội và internet là “lục địa số”—một không gian rộng lớn, nơi con người tụ họp, tìm kiếm, và bày tỏ cả những nỗi sợ lẫn những hy vọng sâu kín của mình.

Khi hiện diện trong không gian ấy, ta có thể chạm đến rất gần những gì đang chuyển động trong lòng con người thời đại: những lo âu chưa gọi thành lời, những ước mơ mong manh, những thất vọng âm thầm, và cả những khát vọng chưa được thỏa mãn. Không gian số, vì thế, không chỉ là nơi trao đổi thông tin, mà là nơi con người để lộ chính mình.

Và giữa “lục địa” ấy, món quà lớn nhất người Kitô hữu có thể trao tặng không phải là kỹ năng, cũng không phải là ảnh hưởng, mà là Tin Mừng: Tin Mừng về một Thiên Chúa đã làm người, đã bước vào nỗi đau của nhân loại, đã chịu chết và đã sống lại, để mở ra con đường cứu độ cho tất cả mọi người (Sứ điệp Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội, 2009).

Điều này thay đổi căn bản cách ta nhìn sự hiện diện của mình trên mạng.

Ta không bước vào không gian số chỉ với tư cách là người tiêu thụ nội dung. Cũng không chỉ là người bày tỏ quan điểm cá nhân. Ta bước vào đó như những môn đệ được sai đi.

Vì thế, điều thúc đẩy sự hiện diện Kitô hữu trên mạng không phải là khát khao được nhìn thấy, được theo dõi, hay được công nhận. Nó là ước muốn làm cho sự gần gũi của Thiên Chúa trở nên cảm nhận được—ngay cả trong những không gian rộng lớn, vô danh và đôi khi lạnh lẽo của thế giới số.

Một chi tiết nhỏ nhưng rất đáng suy nghĩ: trong ngôn ngữ tiếng Anh thường ngày, người ta gọi những người sử dụng mạng là “users”—người dùng. Từ này cũng được dùng cho những người lệ thuộc vào chất gây nghiện hoặc công nghệ. Nó gợi lên hình ảnh của sự tiêu thụ, thụ động, và đôi khi là lệ thuộc hoặc nghiện ngập.

Nhưng người Kitô hữu không được mời gọi làm “người dùng”. Ta được mời gọi làm chứng nhân.

Chứng nhân không ẩn mình sau biệt danh hay mỉa mai. Chứng nhân không núp sau châm biếm hay hoài nghi. Chứng nhân xuất hiện như chính mình, với giọng nói, thái độ và lựa chọn được định hình bởi Đức Kitô.

Điều đó không có nghĩa là lúc nào cũng phải nói về đức tin một cách trực tiếp. Rất nhiều khi, chứng tá mạnh mẽ nhất nằm ở giọng điệu, ở cách ta đối xử với người bất đồng, ở việc ta không góp phần vào sự tàn nhẫn đang lan tràn, không nuôi dưỡng hay bộc lộ sự hả hê trước thất bại hay nỗi đau của người khác—kể cả khi đó là những người mà ta cho là đã làm điều sai trái.

Đức Giáo hoàng Phanxicô đã nói rằng: “Không đủ để chỉ là người qua đường trên các xa lộ kỹ thuật số, chỉ ‘được kết nối’ mà thôi.” Ngài mời gọi chúng ta trở thành những người thân cận, để internet không chỉ là một mạng lưới dây dẫn, mà là “mạng lưới của những con người” (Sứ điệp Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội, 2014).

Điều này đòi hỏi một sự hoán cải rất cụ thể.

Thay vì hỏi: “Mình có nên đăng không?” ta được mời gọi hỏi: “Sự hiện diện của mình ở đây đang nói điều gì về Thiên Chúa?”

Thay vì hỏi: “Điều này có được nhiều tương tác không?” ta được mời gọi hỏi: “Điều này có giúp người khác cảm thấy được tôn trọng và được đón nhận không?”

Trong tinh thần truyền giáo của một Giáo Hội “đi ra”, Đức Giáo hoàng Phanxicô nói rằng xa lộ số là một con đường đầy người—những người đang đau khổ, tìm kiếm ý nghĩa, hy vọng và ơn cứu độ. Qua internet, sứ điệp Kitô giáo có thể vang tới “tận cùng trái đất” (Cv 1,8) (Sứ điệp Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội, 2014).

Nhưng điều làm cho sứ điệp ấy đáng tin không chỉ là nội dung, mà là cách nó được mang đi.

Khi người Kitô hữu hiện diện trên mạng với sự chân thành, khiêm tốn và xót thương, họ làm cho Tin Mừng trở nên gần gũi, có thể chạm tới, và đáng tin. Không phải vì họ hoàn hảo, mà vì họ ở đó, với trọn vẹn con người mình.

Hiện diện như chứng tá Nhập Thể, vì thế, không phải là chiến lược truyền thông. Đó là một lối sống. Một lựa chọn mỗi ngày: xuất hiện không phải để chiếm chỗ hay lấn át, mà để ở cùng.

Tải sách bản full tại đây. 

Chương 3 - Phúc thay người hiện diện chân tình, vì họ tạo không gian cho sự gặp gỡ (Phần 3)

 

Hiện diện số: Một kinh nghiệm rất thật

 

Trong thời đại hôm nay, sự hiện diện qua trung gian diễn ra mỗi ngày, dưới những hình thức rất quen thuộc.

Một chuỗi Mân Côi trực tuyến quy tụ người ở nhiều châu lục.

Một nhóm cầu nguyện online nâng đỡ người đang khủng hoảng.

Một dòng tin nhắn mục vụ đúng lúc xoa dịu người đang lo âu.

Văn kiện Hướng tới sự hiện diện tròn đầy kể lại một khoảnh khắc rất đặc biệt trong những ngày đầu đại dịch Covid-19: Quảng trường Thánh Phêrô trống rỗng, nhưng lại đầy sự hiện diện. Qua truyền hình và livestream, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã dẫn dắt một kinh nghiệm cầu nguyện toàn cầu. Trong lúc hàng triệu người bị cách ly và cô đơn, họ lại cảm thấy được kết nối sâu sắc với nhau và với vị kế nhiệm thánh Phêrô.

Khoảnh khắc ấy cho thấy:

hiện diện không chỉ là chuyện ở cùng một nơi,

mà là chuyện ở cùng một nhịp,

cùng một mối quan tâm,

cùng một lời cầu nguyện.

Sự hiện diện số, dù được trung gian hóa bởi công nghệ, vẫn có thể tham dự vào động lực Nhập Thể của truyền thông Kitô giáo: Thiên Chúa tiếp tục đến gần con người qua dấu chỉ, lời nói và cử chỉ.

Và con người, đến lượt mình, được mời gọi bắt chước chuyển động ấy trong chính đời sống mình.

Vấn đề, vì thế, không phải là: “Hiện diện số có thật hay không?”

Mà là: “Ta hiện diện như thế nào?”

Ta hiện diện như một người đang lướt qua?

Hay như một người thật sự dừng lại?

Ta có mặt để tiêu thụ?

Hay để trao ban?

Hiện diện như một quà tặng: Khi sự chú tâm trở thành một hành vi yêu thương

 

Trong đời sống thường ngày, không khó để nhận ra điều này: được ai đó ở lại với mình, thật sự lắng nghe mình, thường quý hơn rất nhiều so với việc được cho lời khuyên hay giải pháp.

Một người bạn ngồi yên bên cạnh khi ta buồn.

Một người cha gác điện thoại xuống để nghe con nói.

Một người mục tử dành thời gian cho một cuộc trò chuyện tưởng như rất nhỏ.

Những khoảnh khắc ấy không ồn ào. Nhưng chúng để lại dấu ấn rất sâu, bởi vì trong đó, ta cảm nhận được một điều rất căn bản: “Tôi quan trọng đối với bạn.”

Đó chính là ý nghĩa sâu xa của việc hiện diện.

Hiện diện không đơn thuần là có mặt hay đang trực tuyến. Hiện diện là trao ban sự chú tâm, và sự chú tâm ấy luôn có giá của nó: giá của thời gian, của năng lượng, của việc tạm gác lại những bận tâm khác.

Văn kiện Hướng tới sự hiện diện tròn đầy nói rất rõ: hiện diện không chỉ là được kết nối, mà là sẵn sàng, lắng nghe, và tham dự cách chân thành (số 77). Khi thiếu những yếu tố ấy, sự kết nối chỉ còn là kỹ thuật, chứ chưa phải là mối quan hệ.

Đức Giêsu là mẫu gương rõ ràng nhất cho kiểu hiện diện này.

Tin Mừng kể lại rằng Người thường dừng lại. Dừng lại để lắng nghe tiếng kêu của người phụ nữ bị băng huyết (x. Mc 5,30–34). Dừng lại để nhìn lên và gọi tên Da-kêu (x. Lc 19,1–10). Dừng lại trước những con người mà xã hội lúc đó thường lướt qua.

Sự hiện diện của Người chữa lành không phải vì Người nói nhiều, mà vì Người ở trọn vẹn với người đối diện. Ánh nhìn của Người không vội vàng. Sự chú tâm của Người không bị chia cắt.

Chính kiểu hiện diện ấy làm cho con người cảm thấy được nhìn thấy, được biết đến, và được yêu thương—cho dù là một người bị phong hủi hay là một người tội lỗi.

Đối với người Kitô hữu, hiện diện không phải là một kỹ năng giao tiếp đơn thuần. Đó là một hành vi thiêng liêng. Một cách tham dự vào tình yêu tự hiến của Thiên Chúa.

Tông huấn Evangelii Gaudium nhắc một nguyên tắc rất quan trọng: “Thời gian thì quan trọng hơn không gian” (số 222). Nghĩa là tình yêu không được đo bằng tầm ảnh hưởng hay độ bao phủ, mà bằng khả năng ở lại, kiên nhẫn, và để cho điều tốt lớn lên theo tiến trình của nó.

Trong thế giới số, nguyên tắc này mang một ý nghĩa rất cụ thể.

Ta có thể tiếp cận rất nhiều người cùng lúc, nhưng lại không thật sự hiện diện với ai.

Ta có thể phản hồi rất nhanh, nhưng lại thiếu chiều sâu.

Ta có thể “thả tim”, nhưng không thật sự chạm đến trái tim.

Ta có thể kết bạn, nhưng không thực sự bước vào một mối tương quan.

Sống “hiện diện chân tình” trên mạng, vì thế, không có nghĩa là phải online nhiều hơn. Trái lại, nó thường đòi hỏi ta online có chọn lọc hơn. Chọn những khoảnh khắc để thật sự ở lại, thay vì luôn lướt qua.

Trong không gian số, sự hiện diện có thể trở thành một hình thức bác ái.

Một lời bình luận tử tế dưới một bài đăng đầy tổn thương.

Một biểu tượng cầu nguyện gửi đi với lòng chân thành.

Một phản hồi chậm nhưng được suy nghĩ kỹ, thay vì một phản ứng tức thì.

Một lời góp ý mang tính xây dựng thay vì chỉ trích nặng nề.

Những cử chỉ ấy rất nhỏ. Nhưng đối với người đang cảm thấy bị bỏ quên, chúng có thể mang ý nghĩa rất lớn. Chúng nói lên rằng: “Bạn không vô hình.”

Văn kiện Hướng tới sự hiện diện tròn đầy khẳng định rằng sống hiện diện có nghĩa không rút lui vào cô lập, mà là xây dựng một “văn hóa gặp gỡ” (số 19). Nghĩa là dùng chính các phương tiện số để đồng hành, khích lệ, và chia sẻ niềm vui cũng như nỗi buồn của người khác.

Hiện diện như thế không đòi hỏi ta phải có câu trả lời cho mọi vấn đề. Nhiều khi, điều người khác cần không phải là giải pháp, mà là một người chịu ở lại với họ trong lúc khó khăn.

Trong một thế giới mà sự chú ý bị phân mảnh và bị mua bán, việc trao ban sự chú tâm trở thành một hành vi đi ngược dòng. Nó không mang lại nhiều lợi ích tức thì. Nó không tạo ra nhiều tương tác. Nhưng nó phản chiếu rất rõ cách Thiên Chúa yêu thương: chậm rãi, kiên nhẫn, và không điều kiện.

Hiện diện chân tình, vì thế, không phải là điều thêm thắt cho đời sống đức tin. Nó là một trong những cách rất cụ thể để sống đức tin, ngay giữa những dòng tin, màn hình và cuộc trò chuyện tưởng chừng rất đời thường.

Tải sách bản full tại đây. 

Chương 3 - Phúc thay người hiện diện chân tình, vì họ tạo không gian cho sự gặp gỡ (Phần 2)

 

Hiện diện qua trung gian: Thật hay ảo?

 Khi nói đến mạng xã hội, nhiều người đặt câu hỏi: Liệu có thể gọi sự hiện diện qua màn hình là “hiện diện thật” không?

Ta không ở cùng phòng. Không chạm tay. Không nhìn thấy nhau trực tiếp. Chỉ có chữ viết, hình ảnh, âm thanh. Liệu chừng đó có đủ để gọi là hiện diện? Truyền thống của Giáo Hội trả lời: Có—nhưng theo một cách khác.

Con người từ xưa đến nay vẫn luôn dùng các phương tiện để mở rộng sự hiện diện của mình vượt qua khoảng cách. Một lá thư viết tay mang theo không chỉ thông tin, mà cả tấm lòng người gửi. Một cuộc gọi điện thoại, một chương trình phát thanh, một thông điệp được đọc chung trong cộng đoàn—tất cả đều là những hình thức hiện diện qua trung gian.

Thánh Phaolô là một ví dụ rất đẹp. Dù không luôn có mặt thể lý, ngài vẫn hiện diện mạnh mẽ trong đời sống các cộng đoàn tín hữu thời sơ khai qua thư từ. Văn kiện  Hướng tới sự hiện diện tròn đầy nhắc rằng, đối với thánh Phaolô, không có sự chia cắt giữa hiện diện thể lý và hiện diện qua lời viết, bởi vì cả hai đều phục vụ cho hiệp thông (số 46).

Các thư của ngài không chỉ chuyển tải giáo huấn. Chúng xây dựng cộng đoàn, nối kết các Giáo Hội địa phương với nhau, và giữ cho mối dây hiệp thông không bị đứt đoạn.

Trong đời sống phụng vụ, thực tại này còn được thể hiện sâu xa hơn nữa. Các bí tích là những dấu chỉ hữu hình làm cho ân sủng vô hình trở nên hiện diện. Nước, bánh, rượu, lời nói—tất cả đều là những phương tiện, nhưng qua đó, Thiên Chúa thật sự đến gần con người. Theo cách tương tự, hình ảnh thánh, Kinh Thánh, biểu tượng và nghệ thuật thánh đều giúp Đức Kitô hiện diện với tín hữu, dù qua trung gian của hình ảnh và ngôn từ.

Tải sách bản full tại đây. 

Chương 3 - Phúc thay người hiện diện chân tình, vì họ tạo không gian cho sự gặp gỡ (Phần 1)

Trong đời sống hôm nay, có một nỗi sợ âm thầm đang chi phối rất nhiều người, dù không phải lúc nào cũng được gọi tên. Đó là nỗi sợ bị bỏ lại phía sau, sợ mình không còn hiện diện trong dòng chảy chung của thế giới.

Người ta gọi nỗi sợ ấy là FOMO (fear of missing out)—nỗi lo sợ mình sẽ “bỏ lỡ” điều gì đó đang xảy ra. Không chỉ là bỏ lỡ một tin tức hay một xu hướng mới, mà sâu xa hơn, là nỗi sợ mình không còn thuộc về cuộc trò chuyện chung, không còn ở “trong cuộc”.

Chính vì nỗi sợ ấy, nhiều người cảm thấy mình phải luôn cập nhật, luôn theo kịp, luôn bắt “trend”, luôn hiện diện. Điện thoại gần như không rời tay. Thông báo liên tục xuất hiện. Tin tức, hình ảnh, video nối tiếp nhau, cuốn con người vào một dòng chảy không có điểm dừng.

Kết nối trở thành một áp lực.

Và sự hiện diện, thay vì mang lại tự do, lại dần trở thành một gánh nặng phải mang.

Và vì thế, nghịch lý thay, sự hiện diện đích thật lại ngày càng hiếm.

Ta có mặt trong nhiều cuộc trò chuyện cùng lúc, nhưng hiếm khi ở trọn vẹn với một người.

Ta biết rất nhiều chuyện đang xảy ra, nhưng lại không thật sự ở đó cho ai. Ta hiện diện khắp nơi, nhưng lại thường xuyên cảm thấy trống rỗng.

Mạng xã hội giữ ta trong một trạng thái rất lạ: ở mọi nơi và không ở đâu cả. Chính trong bối cảnh đó, người Kitô hữu được mời gọi sống một cách hiện diện rất khác. Không phải là hiện diện ồn ào, không phải là luôn lên tiếng, càng không phải là xuất hiện liên tục.

Đó là một kiểu hiện diện bén rễ trong mầu nhiệm Nhập Thể.

Thánh Gioan viết một câu rất đơn sơ, nhưng không ngừng làm nền cho toàn bộ đức tin Kitô giáo: “Ngôi Lời đã làm người và cư ngụ giữa chúng ta” (Ga 1,14).

Thiên Chúa không cứu độ con người bằng cách gửi thông điệp từ xa.

Người đến gần.

Người ở lại.

Người “dựng lều” giữa nhân loại,

chia sẻ thân phận, nhịp sống,

niềm vui và nỗi đau của con người.

Sự hiện diện của Đức Kitô không phải là sự hiện diện trừu tượng. Đó là sự hiện diện cụ thể, có khuôn mặt, có ánh nhìn, có thời gian dành cho từng người. Chính kiểu hiện diện đó đã chữa lành, nâng đỡ và biến đổi. Và đó cũng là kiểu hiện diện mà người môn đệ được mời gọi phản chiếu—kể cả trong thế giới số.

Tải sách bản full tại đây. 

Chương 2 - Phúc thay người sống căn tính môn đệ Đức Kitô, vì họ ở lại trong Người (Bản rút gọn)

 

 Ngày nay, việc một người có nhiều tài khoản mạng xã hội đã trở nên rất quen thuộc. Có những không gian dành cho công việc, cho gia đình, cho bạn bè thân quen, và đôi khi là những không gian ẩn danh. Chính trong những không gian không ai nhìn thấy ấy, nhiều người bắt đầu nói và hành xử theo cách rất khác với con người họ thể hiện ngoài đời.

Phần lớn những người ấy không phải là người xấu. Họ chỉ bị cuốn vào một môi trường nơi trách nhiệm bị làm mờ đi và hậu quả của lời nói không hiện ra ngay trước mắt. Cách âm thầm, nhiều người—kể cả người có đức tin—bắt đầu sống với hai căn tính: một con người có thể đứng trước ánh sáng, và một con người khác ẩn sau màn hình. Sự phân đôi ấy tạo ra một ảo tưởng nguy hiểm: rằng những gì ta làm trên mạng không thật sự liên quan đến con người thật của ta.

Nhưng với người Kitô hữu, đây là một ảo tưởng nghiêm trọng. Đức tin Kitô giáo không cho phép ta chia cắt con người mình. Không có “tôi trên mạng” và “tôi ngoài đời”. Chỉ có một con người duy nhất, đang sống trước mặt Thiên Chúa. Điều ta gõ trên bàn phím không tách rời khỏi đời sống cầu nguyện; cách ta nói trên mạng không tách rời khỏi cách ta sống trong gia đình và cộng đoàn.

Chính vì thế, bên cạnh có hiểu biết về môi trường số, ta còn được mời gọi đi sâu hơn: sống đúng căn tính của mình. Không phải bằng cách xây dựng một hình ảnh Kitô hữu đẹp đẽ, mà bằng cách để cho chính đời sống của Đức Kitô uốn nắn con người ta từ bên trong. Đức Giêsu nói: “Không có Thầy, anh em chẳng làm gì được” (Ga 15,5). Câu hỏi căn bản không phải là “tôi dùng mạng thế nào?”, mà là: “tôi là ai, và tôi thuộc về ai, khi tôi ở trên mạng?”

 

Bén rễ trong Đức Kitô giữa một thế giới luôn làm ta phân tán

Thế giới số khiến con người luôn được kết nối, nhưng cũng dễ bị phân tán. Ta hiện diện ở nhiều nơi, biết nhiều chuyện, nhưng lại khó đứng vững ở một điểm sâu bên trong. Chính trong bối cảnh ấy, lời mời gọi của Đức Giêsu trở nên đặc biệt mạnh mẽ: “Hãy ở lại trong Thầy.”

Căn tính môn đệ không khởi đi từ hoạt động, mức độ hiện diện hay hiệu quả bề ngoài, mà từ ở lại. Ở lại không phải là thụ động, mà là gắn bó, để cho sự sống của Đức Kitô chảy vào đời sống mình. Người môn đệ không sống cho Đức Kitô trước tiên, mà sống từ Đức Kitô; và chỉ từ đó họ mới được sai đi.

Ngày nay, việc được sai đi bao gồm cả không gian số—một không gian nơi đời sống “online” và “offline” hòa trộn vào nhau. Khi bước vào đó mà không bén rễ nội tâm, người ta rất dễ bị cuốn theo nhịp độ, cảm xúc và những gì đang gây chú ý. Thay vì định hình môi trường bằng đức tin, ta để môi trường ấy nhào nặn lại mình.

Giáo Hội nhắc rằng truyền thông chỉ thực sự lành mạnh khi nó bổ trợ cho các cuộc gặp gỡ thật và được nuôi dưỡng từ đời sống nội tâm. Thiện chí thôi là chưa đủ. Người môn đệ cần được nuôi dưỡng mỗi ngày bằng cầu nguyện, Lời Chúa và các bí tích. Những điều ấy không phải là phụ kiện đạo đức, mà là những rễ cây âm thầm hút lấy sự sống. Không có rễ, con người có thể rất năng động, rất “có tiếng nói”, nhưng lại mỏng manh và dễ bị cuốn đi.

Căn tính sâu xa nhất của người Kitô hữu không nằm ở hình ảnh họ xây dựng hay sự công nhận họ nhận được, mà nơi Đức Kitô—Đấng gọi tên họ và mời họ ở lại trong tình bạn với Người. Chỉ người bén rễ mới có thể tự do; và chỉ người biết ở lại mới có thể sinh hoa trái.

 

Được uốn nắn theo khuôn mẫu của Đức Kitô: Từ phản ứng sang hiệp thông

Bén rễ là điều cần thiết, nhưng người môn đệ còn được mời gọi được uốn nắn. Thánh Phaolô nói rằng chúng ta được kêu gọi nên đồng hình đồng dạng với Đức Kitô. Đây không phải là một khoảnh khắc, mà là một tiến trình dài, trong đó trái tim con người dần mang lấy khuôn mẫu của trái tim Người.

Không gian số thường khuyến khích phản ứng nhanh hơn là suy tư sâu. Lời nói dễ trở nên sắc bén, mỉa mai và tàn nhẫn, nhất là khi màn hình tạo ra khoảng cách giữa con người với nhau. Nhiều khi ta không chủ ý trở nên cay nghiệt; ta chỉ phản ứng. Nhưng Đức Kitô mời gọi một tư thế khác: nói sự thật trong yêu thương, đứng vững mà không đánh mất lòng xót thương.

Được uốn nắn theo khuôn mẫu của Đức Kitô là học cách không để cơn giận điều khiển lời nói, không để chiến thắng trong tranh luận trở thành mục tiêu. Trong thế giới số, nơi “bất cứ đâu” đều có thể là nơi gặp gỡ, mỗi lời nói đều có khả năng xây dựng hoặc làm sứt mẻ hiệp thông. Dấu chỉ căn bản để nhận biết người môn đệ vẫn không thay đổi: “Anh em yêu thương nhau.” Trong không gian số, tình yêu ấy thường được thể hiện qua những lựa chọn rất nhỏ: chọn ngôn ngữ tôn trọng, chọn lắng nghe, chọn bất đồng cách đàng hoàng, hoặc chọn im lặng đúng lúc. Những lựa chọn ấy không tạo nhiều chú ý, nhưng âm thầm làm chứng cho một cách sống khác.

 

Hiệp thông với Giáo Hội: Khi căn tính không phải là dự án cá nhân

Đức tin Kitô giáo luôn được sống trong hiệp thông. Không ai tự tạo ra đức tin của mình; đức tin được trao ban, nuôi dưỡng và gìn giữ trong Giáo Hội. Thế nhưng, môi trường mạng rất dễ đẩy con người vào một kiểu Kitô giáo cá nhân hóa, nơi ý kiến riêng nhanh chóng trở thành thước đo tối hậu.

Giáo Hội không phải là một tiếng nói tùy chọn, mà là nơi đức tin được hình thành. Khi đời sống trực tuyến tách rời khỏi cầu nguyện, phụng vụ và cộng đoàn cụ thể, tiếng nói Kitô hữu—dù có vẻ mạnh—dần trở nên mỏng. Ngược lại, khi sự hiện diện trên mạng bắt nguồn từ đời sống Hội Thánh, nó mang chiều sâu, ký ức và sự khiêm tốn của người biết mình không phải là trung tâm.

Truyền thông Kitô giáo không nhằm khẳng định cái tôi hay chiến thắng đối phương, mà nhằm xây dựng hiệp thông. Mỗi lời nói trên mạng đều không chỉ mang tính cá nhân, mà còn chạm đến chứng tá chung của Thân Thể. Hiệp thông không loại trừ khác biệt, nhưng cho khác biệt một nơi chốn để được diễn tả trong bác ái và tôn trọng.

 

Được hình thành, chứ không phải trình diễn: Khi căn tính là một quà tặng

Mạng xã hội rất dễ biến căn tính thành một màn trình diễn. Con người bắt đầu đo lường giá trị của mình bằng phản hồi của người khác, và nhầm lẫn giữa được chú ý với được yêu thương. Khi đó, căn tính trở thành một gánh nặng phải liên tục chứng minh.

Kitô giáo đề nghị một con đường khác. Người môn đệ không được mời gọi tạo ra căn tính của mình, mà đón nhận căn tính ấy như một ân huệ. Phẩm giá con người là điều vốn có, không tùy thuộc vào thành công hay sự công nhận. Khi căn tính được đặt trong Đức Kitô, con người được giải phóng khỏi áp lực phải trình diễn.

Sự hình thành Kitô giáo diễn ra trong thinh lặng, qua sự trung thành và thời gian. Nó không tạo ra một hình ảnh hoàn hảo, mà tạo ra một con người vững vàng. Người đã được hình thành không cần phải trình diễn; người biết mình là ai không cần phải chứng minh điều đó trước thiên hạ.

 

Không hoàn hảo, nhưng trung thành: Sống nhịp chậm của Thiên Chúa trong một thế giới nhanh

Sống “đúng khuôn” trong thời đại số không có nghĩa là luôn nói đúng hay phản ứng hoàn hảo. Người môn đệ được mời gọi sống trung thành, không phải hoàn hảo. Sự hình thành Kitô giáo luôn diễn ra chậm, qua những tiến trình lặp đi lặp lại của cầu nguyện, hoán cải và bắt đầu lại.

Trong khi mạng xã hội khen thưởng tốc độ và sự chú ý, Thiên Chúa làm việc theo nhịp chậm. Người uốn nắn từ bên trong, kiên nhẫn và âm thầm. Khi chấp nhận nhịp sống ấy, người môn đệ được tự do không phản ứng với mọi thứ, không chạy theo mọi vòng xoáy, và không để mình bị định nghĩa bởi sự chú ý.

Không gian số đã trở thành một trong những nơi chính yếu mà đời sống môn đệ được sống và được thử thách. Ở đó, mỗi quyết định nhỏ đều có thể xây dựng hiệp thông hoặc gây chia rẽ. Sống “đúng khuôn” là bước vào không gian ấy với một trái tim đã được bén rễ và đang được uốn nắn.

Phúc thay người sống căn tính môn đệ Đức Kitô —

không phải vì họ làm mọi sự đúng,

mà vì họ ở lại:

ở lại trong Đức Kitô,

ở lại trong Giáo Hội,

và ở lại trung thành,

giữa một thế giới luôn hối thúc phải nhanh hơn, lớn tiếng hơn và nổi bật hơn.

Tải sách bản full tại đây. 

 

Chương 2 - Phúc thay người sống căn tính môn đệ Đức Kitô, vì họ ở lại trong Người (Phần 6 - Kết)

 

Không hoàn hảo, nhưng trung thành: Sống nhịp chậm của Thiên Chúa trong một thế giới nhanh

Sống “đúng khuôn” trong thời đại số không có nghĩa là luôn nói đúng, luôn phản ứng chuẩn, hay luôn hiện diện một cách gương mẫu. Người môn đệ không được mời gọi trở thành phiên bản hoàn hảo của chính mình trên mạng, mà là một con người trung thành. Sự trung thành ấy không đo bằng số lần mình nói đúng, mà bằng việc mình còn ở lại hay không, còn để cho Đức Kitô uốn nắn hay không.

Việc hình thành Kitô giáo luôn diễn ra chậm. Nó cần thời gian, cần những tiến trình lặp đi lặp lại của cầu nguyện, vấp ngã, ăn năn, được tha thứ và bắt đầu lại.

Không có con đường tắt cho đời sống nội tâm,

cũng không có bản cập nhật tức thì cho sự trưởng thành thiêng liêng.

Trong khi đó, mạng xã hội lại sống bằng tốc độ, phản ứng và sự hiện diện liên tục. Nó khen thưởng cái mới, cái nhanh, cái gây chú ý, và dễ làm con người tưởng rằng giá trị của mình phụ thuộc vào việc mình có “theo kịp” hay không.

Trong bối cảnh ấy, sống “đúng khuôn” là chấp nhận đi chậm hơn. Không phải vì mình lạc hậu, mà vì mình trung thành với một nhịp sống khác—nhịp sống của Thiên Chúa. Đó là nhịp của sự kiên nhẫn, của âm thầm, của gieo hạt và chờ đợi. Thiên Chúa không vội vàng. Người làm việc từ bên trong, uốn nắn dần dần, và để cho sự sống lớn lên theo mùa của nó.

Khi để nhịp chậm ấy dẫn dắt đời sống số, người môn đệ không còn bị thôi thúc phải phản ứng với mọi thứ, phải lên tiếng về mọi chuyện, hay phải chứng minh mình là ai. Họ có thể chọn im lặng, chọn chờ đợi, chọn không tham gia vào những vòng xoáy gây chia rẽ. Không phải vì họ thờ ơ, mà vì họ đã chọn một trung tâm khác.

Tông huấn Evangelii Gaudium nhắc rằng các Kitô hữu được mời gọi làm chứng cho một cách sống chung luôn mới, trung thành với Tin Mừng (x. số 92). Lời mời gọi ấy không chỉ vang lên trong gia đình, nơi làm việc hay ngoài xã hội, mà vang lên rất rõ trong quảng trường số—nơi con người hôm nay gặp gỡ, tranh luận và định hình cách nhìn thế giới.

Không gian mạng không nằm ngoài đời sống môn đệ. Trái lại, nó đã trở thành một trong những nơi chính yếu mà đời sống môn đệ được sống, được thử thách và được làm chứng. Ở đó, từng bài đăng, từng bình luận, từng quyết định chia sẻ hay không chia sẻ đều có thể trở thành một hành vi hiệp thông hoặc một hành vi phân rẽ. Không phải lúc nào người ta cũng thấy được hệ quả, nhưng điều đó không làm cho hành vi ấy trở nên nhỏ bé.

Sống “đúng khuôn” không có nghĩa là rút lui khỏi thế giới số.

Nó có nghĩa là bước vào đó với một trái tim đã được uốn nắn,

không để mình bị dẫn dắt bởi phẫn nộ,

so sánh hay khát khao được chú ý,

nhưng để cho sự thật, lòng xót thương và sự trung thành định hướng từng bước nhỏ.

Khi căn tính được bén rễ trong Đức Kitô, sự hiện diện trên mạng của người môn đệ trở thành hơn cả sự tự biểu đạt. Nó trở thành chứng tá. Không phải chứng tá ồn ào, không phải chứng tá hoàn hảo, mà là chứng tá của một con người đang được uốn nắn: một lời nói được chọn cẩn thận, một sự im lặng đúng lúc, một quyết định không hùa theo sự tàn nhẫn, một cách ở lại với sự thật khi dễ dàng nhất là chạy theo đám đông.

Những điều ấy không được đo bằng lượt thích hay mức độ lan truyền. Nhưng chúng được ghi khắc trong tiến trình hình thành con người. Và chính trong tiến trình chậm chạp nhưng trung thành ấy, đời sống môn đệ trở nên thật.

Phúc cho người sống căn tính môn đệ Đức Kitô—không phải vì họ làm mọi thứ đúng, mà vì họ ở lại:

ở lại trong Đức Kitô,

ở lại trong Giáo Hội,

và ở lại trung thành,

ngay cả khi thế giới chung quanh luôn hối thúc phải nhanh hơn, lớn tiếng hơn và nổi bật hơn.

Tải sách bản full tại đây.

Chương 2 - Phúc thay người sống căn tính môn đệ Đức Kitô, vì họ ở lại trong Người (Phần 5)

Được hình thành, chứ không phải trình diễn: Khi căn tính là một quà tặng

Có một cô thiếu niên từng nói với người dạy giáo lý của mình rằng em đã xóa một bức ảnh tới ba lần. Không phải vì ảnh xấu, mà vì ảnh không nhận được đủ lượt thích. Mỗi lần xóa, em đều cảm thấy đau. “Không phải họ từ chối tấm hình,” em nói, “mà là họ từ chối chính con.” Câu nói ấy chạm đến một điều rất thật trong đời sống số hôm nay.

Mạng xã hội không chỉ là nơi chia sẻ thông tin. Nó rất dễ trở thành nơi con người mang căn tính của mình ra đặt trước ánh nhìn của người khác, rồi âm thầm chờ xem mình có được chấp nhận hay không. Ở đó, căn tính dần dần bị biến thành một màn trình diễn. Người ta chọn lọc những khoảnh khắc đẹp nhất, chỉnh sửa hình ảnh cho hoàn hảo hơn, cân nhắc kỹ điều gì nên đăng và điều gì nên giấu. Dần dần, chính mình cũng bắt đầu đo lường giá trị bản thân bằng phản hồi của người khác.

Khi đó, câu hỏi không còn là

“điều này có thật với tôi không?”,

mà là

“điều này có được đón nhận không?”.

Trong một không gian như thế, rất dễ nhầm lẫn giữa được nhìn thấy và được biết đến, giữa được tán thưởng và được yêu thương. Người ta có thể được nhiều người theo dõi, nhưng lại không được ai thật sự hiểu; có thể được chú ý, nhưng vẫn cô đơn.

Kitô giáo đề nghị một con đường hoàn toàn khác. Người môn đệ không được mời gọi tạo ra căn tính của mình, mà được mời gọi đón nhận căn tính ấy như một ân huệ. Con người không tự làm nên chính mình; họ được tạo dựng. Họ không phải giành lấy phẩm giá; phẩm giá ấy đã được ban cho họ.

Giáo lý Hội Thánh Công giáo nói rất rõ rằng phẩm giá con người là điều vốn có, không thay đổi, không tùy thuộc vào thành công, sự công nhận hay cái nhìn của người khác. Phẩm giá ấy được ghi khắc nơi mỗi người ngay từ đầu, và được xác nhận cách đặc biệt trong Bí tích Rửa tội.

Nhận ra căn tính là quà tặng giải phóng người môn đệ khỏi một gánh nặng rất lớn. Nếu căn tính của mình đã được ban cho, người ta không cần phải không ngừng chứng minh mình là ai. Nếu giá trị của mình đã được xác nhận trong ánh nhìn của Thiên Chúa, người ta không cần phải sống để được nhìn thấy. Nếu đã được yêu thương trước, người ta không cần phải trình diễn để xứng đáng với tình yêu đó.

Sự hình thành Kitô giáo diễn ra rất khác với trình diễn.

Nó không xảy ra trên sân khấu, mà trong thinh lặng.

Nó không được đo bằng phản hồi tức thì, mà bằng sự trung thành qua thời gian.

Nó không tạo ra một hình ảnh trau chuốt, mà tạo ra một con người vững vàng.

Trình diễn thì ngược lại: luôn đòi hỏi sự chú ý, luôn khiến con người lo lắng về ánh nhìn của người khác, và biến mỗi bài đăng thành một phép thử, mỗi sự im lặng thành một thất bại, mỗi so sánh thành một vết thương.

Không khó để hiểu vì sao đời sống số, khi bị dẫn dắt bởi trình diễn, lại nhanh chóng trở nên mệt mỏi. Con người phải liên tục cập nhật hình ảnh của mình, theo kịp nhịp độ, phản ứng đúng lúc và giữ cho mình “có mặt”. Nhưng người môn đệ được mời gọi sống từ một nhịp khác:

nhịp của ân sủng,

của lớn lên chậm rãi,

của cầu nguyện,

hoán cải,

vấp ngã

và được nâng dậy.

Khi căn tính được đặt trong Đức Kitô, sự hiện diện trên mạng không còn là nơi để khẳng định mình, mà trở thành nơi để sống thật.

Không cần hoàn hảo.

Không cần gây ấn tượng.

Chỉ cần nhất quán.

Và chính sự nhất quán âm thầm ấy mới có sức giải phóng. Người đã được hình thành không cần phải trình diễn. Người biết mình là ai không cần phải chứng minh điều đó trước thiên hạ.

Tải sách bản full tại đây.

Chương 2 - Phúc thay người sống căn tính môn đệ Đức Kitô, vì họ ở lại trong Người (Phần 4)

 

Hiệp thông với Giáo Hội: Khi căn tính không phải là dự án cá nhân

 

Đời sống Kitô hữu chưa bao giờ là con đường một mình. Ngay từ đầu, đức tin đã được trao ban trong một cộng đoàn, được nuôi dưỡng bởi một dân, và được sống trong mối hiệp thông.

Không ai tự rửa tội cho mình,

không ai tự ban Thánh Thể cho mình,

và cũng không ai tự phong mình thành môn đệ.

Đức tin luôn đi kèm với một nơi chốn, một ký ức chung, và một thân thể cụ thể: Giáo Hội.

Thế nhưng, môi trường mạng lại âm thầm kéo con người theo hướng ngược lại. Trên mạng xã hội, mỗi người đều có một “kênh” riêng; ai cũng có thể phát biểu, tạo nội dung, và định hình hình ảnh của mình. Ý kiến nhân lên rất nhanh, thường nhanh hơn sự phân định. Trong dòng chảy ấy, người ta dễ rơi vào một kiểu Kitô giáo mang tính cá nhân hóa cao:

“tôi nghĩ thế này”,

“tôi cảm thấy thế kia”,

“đức tin của tôi là như vậy”.

Âm thầm, căn tính Kitô hữu có nguy cơ bị thu hẹp lại thành lập trường cá nhân, thay vì được sống như một mối hiệp thông.

Nhưng đức tin không được hình thành trong chân không. Nó được sinh ra, được chăm sóc và được gìn giữ trong Giáo Hội. Giáo Hội không chỉ là một tổ chức hay một tiếng nói giữa nhiều tiếng nói khác;

Giáo Hội là mẹ và là thầy.

Qua Lời Chúa, các bí tích, giáo huấn luân lý và sự khôn ngoan tích lũy của truyền thống, Giáo Hội kiên nhẫn uốn nắn người tín hữu qua nhiều thế hệ. Không gian số không thể thay thế tiến trình này, nhưng nó có thể hoặc vang lại, hoặc làm xói mòn tiến trình ấy.

Khi đời sống trực tuyến tách rời khỏi cầu nguyện, phụng vụ và cộng đoàn cụ thể, tiếng nói của người tín hữu—dù có vẻ mạnh mẽ—dần dần trở nên mỏng. Người ta có thể nói rất nhiều về đức tin, nhưng lại ít để cho đức tin nói vào đời sống mình. Ngược lại, khi sự hiện diện trên mạng bắt nguồn từ đời sống Hội Thánh, nó mang một chất khác. Không phải vì nó “đúng lập trường” hơn, mà vì nó có chiều sâu, có ký ức và có sự khiêm tốn của người biết rằng mình không phải là trung tâm.

Huấn thị Communio et Progressio nhắc rằng mục đích của truyền thông trong Giáo Hội là “thúc đẩy mọi hình thức tiến bộ nhân bản và gia tăng sự hợp tác giữa con người với nhau, cho đến khi đạt tới một sự hiệp thông đích thực” (số 73).

Truyền thông Kitô giáo không nhằm chiến thắng đối phương,

cũng không nhằm khẳng định cái tôi,

mà nhằm xây dựng hiệp thông.

Nguyên tắc này có những hệ quả rất cụ thể trong đời sống số.

Khi phát biểu trên mạng, người tín hữu không chỉ nói với tư cách cá nhân. Họ nói như một chi thể của một Thân Thể lớn hơn.

Một dòng bình luận ngắn cũng có thể củng cố hoặc làm suy yếu chứng tá chung của Giáo Hội. Một biểu tượng đặt sai chỗ, chẳng hạn một biểu tượng cười trong bối cảnh đau thương, có thể gây tổn thương sâu sắc. Một lời nhận xét vội vàng có thể khiến người khác cảm thấy bị loại trừ khỏi cộng đoàn. Những chi tiết tưởng chừng rất nhỏ ấy cho thấy hiệp thông không phải là điều trừu tượng, mà được xây dựng—hoặc bị phá vỡ—qua từng hành vi cụ thể.

Đức Giêsu không nói rằng người ta sẽ nhận biết các môn đệ của Người nếu họ luôn đúng lý lẽ.

Người nói:

“Người ta sẽ nhận biết anh em là môn đệ Thầy nếu anh em yêu thương nhau” (Ga 13,35).

Trong thế giới số, yêu thương ấy gắn liền với ý thức mình thuộc về ai. Người tín hữu thuộc về Giáo Hội; họ không tự tạo ra đức tin của mình, mà đón nhận, sống và truyền lại đức tin ấy trong hiệp thông.

Điều này không loại trừ bất đồng. Trong Giáo Hội luôn có chỗ cho tranh luận, tìm kiếm và đặt câu hỏi. Nhưng khác biệt, khi được sống trong hiệp thông, không phá hủy; trái lại, nó giúp thanh luyện và đào sâu. Khi người tín hữu nói năng trên mạng như thể mình chỉ đại diện cho chính mình, chứng tá chung bị suy yếu. Nhưng khi họ nói như những người ý thức mình là một phần của Thân Thể, ngay cả những khác biệt cũng có thể được diễn tả trong bác ái và tôn trọng.

Hiệp thông không làm mất tiếng nói cá nhân; hiệp thông cho tiếng nói ấy một nơi chốn. Và chính trong nơi chốn đó, căn tính người môn đệ được bảo vệ khỏi việc trở thành một dự án cá nhân, một thương hiệu, hay một lập trường phải được bảo vệ bằng mọi giá.

Tải sách bản full tại đây.